Thuốc ngủ có mấy loại

Vì sao phân nhóm lại quan trọng với người bệnh

Không phải để bạn tự chọn - mà để bạn hiểu vì sao bác sĩ hỏi kỹ về kiểu mất ngủ của bạn trước khi nói tới thuốc. Thuốc có thời gian tác dụng ngắn hợp với người khó VÀO giấc; thuốc tác dụng dài hơn hợp với người khó DUY TRÌ giấc. Dùng nhầm chiều thì hoặc không đủ tác dụng, hoặc còn buồn ngủ tới trưa hôm sau.

Sáu nhóm

1. Benzodiazepine

Nhóm lâu đời nhất, tác động rộng lên hệ thần kinh trung ương qua thụ thể GABA-A. Vừa an thần, vừa giải lo âu, vừa giãn cơ. Chính tính tác động rộng đó là nguồn gốc của hiệu quả lẫn vấn đề: lệ thuộc, dung nạp, mất ngủ dội lại khi ngừng, và nguy cơ té ngã ở người cao tuổi.

2. Thuốc Z - non-benzodiazepine

Tác động chọn lọc hơn lên một phần thụ thể GABA-A, nên ít tác dụng giãn cơ và giải lo âu hơn. Được dùng rất rộng rãi. Năm 2019, cơ quan quản lý dược phẩm Hoa Kỳ bổ sung cảnh báo hộp đen cho ba thuốc trong nhóm này vì các hành vi phức tạp trong giấc ngủ - đi lại, lái xe, nấu ăn trong trạng thái không tỉnh - có thể dẫn tới thương tích nặng và tử vong.

3. Đối kháng thụ thể orexin kép

Nhóm mới hơn, cơ chế khác hẳn. Thay vì ức chế toàn bộ não, nó chặn orexin - tín hiệu giữ cho não ở trạng thái tỉnh. Hình dung: các nhóm cũ nhấn phanh, nhóm này nhả chân ga. Về lý thuyết điều đó cho một giấc ngủ gần với sinh lý hơn.

4. Thuốc chống trầm cảm liều thấp có tác dụng an thần

Một số thuốc chống trầm cảm ở liều rất thấp có tác dụng kháng histamine mạnh và được dùng cho mất ngủ. Hướng dẫn 2017 khuyến cáo một thuốc trong nhóm này (ở mức yếu) cho khó duy trì giấc - nhưng không khuyến cáo trazodone, dù đây là thuốc được kê rất phổ biến cho mất ngủ ở nhiều nơi.

5. Đồng vận thụ thể melatonin

Tác động lên chính thụ thể mà melatonin nội sinh gắn vào, nhưng là thuốc kê đơn với đặc tính dược động học khác hẳn melatonin dạng thực phẩm bổ sung. Được khuyến cáo ở mức yếu cho khó vào giấc.

6. Kháng histamine không kê đơn và thảo dược

Đây là nhóm người bệnh tự dùng nhiều nhất và là nhóm có bằng chứng yếu nhất. Hướng dẫn quốc tế không khuyến cáo diphenhydramine, melatonin, cây nữ lang và L-tryptophan cho mất ngủ mạn tính. Riêng thuốc kháng histamine còn có tác dụng kháng cholinergic đáng lo ở người cao tuổi.

Bảng tóm tắt

Thời gian tác dụng quyết định nhiều hơn người ta nghĩ

Trong cùng một nhóm thuốc, thời gian tác dụng khác nhau tạo ra khác biệt lớn về việc thuốc đó hợp với ai. Thuốc tác dụng ngắn hợp với người khó VÀO giấc nhưng ngủ được sau đó; thuốc tác dụng dài hơn hợp với người khó DUY TRÌ giấc.

Dùng nhầm chiều cho hai hệ quả khác nhau. Dùng thuốc tác dụng quá ngắn cho người thức giấc lúc 3 giờ sáng thì thuốc đã hết tác dụng trước khi vấn đề xảy ra. Dùng thuốc tác dụng quá dài cho người chỉ khó vào giấc thì sáng hôm sau còn buồn ngủ, chậm phản xạ, và nguy cơ té ngã tăng - đặc biệt ở người cao tuổi.

Những câu hỏi nên hỏi khi được kê thuốc

1. Thuốc này nhắm vào vấn đề nào của tôi - khó vào giấc, khó duy trì, hay cả hai?
2. Dự kiến dùng trong bao lâu, và kế hoạch ngừng là gì?
3. Những tác dụng không mong muốn nào tôi cần biết, và dấu hiệu nào thì phải gọi lại ngay?
4. Thuốc này có tương tác với những thứ tôi đang dùng không?
5. Nếu tôi muốn giảm liều sau này thì làm thế nào?

Câu thứ hai là câu quan trọng nhất và cũng ít được hỏi nhất. Một đơn thuốc ngủ không có kế hoạch ngừng rất dễ trở thành một đơn thuốc dài hạn mà không ai quyết định điều đó.